Natur.is

Að baka kartöflur

Á sama hátt og soðnar kartöflur eru undirstaða allrar kartöflueldamennsku má líta á bökuðu kartöfluna sem hulstur af skinni sem heldur utan um innvols sem má blanda með salti og kryddi, smjöri, eggjum, kavíar eða osti og breyta þannig að vild. Stundum er kartaflan bökuð aftur eftir að innihaldinu hefur verið skóflað út og því umbreytt.

Bökunarkartöflur ættu að vera nokkuð stórar og þær mega vera mjölmiklar. Þegar kartöflur eru bakaðar þarf hitinn að vera hár. Gera þarf ráð fyrir að minnsta kosti klukkustund. Oft tekur það lengur. Séu kartöflurnar settar beint á plötu eða grind í ofninum verður skinnið stökkt. Ef skinnið er núið með olíu verður það mýkra. Sumir rista lítinn kross í kartöfluna svo gufan komist út, einkum þegar hún á lítið eftir til að fullbakast. Indíánar eru sagðir baka sínar kartöflur grafnar í sand sem má vel gera í stóru fati. Aðrir leggja kartöflurnar í fat með grófu, náttúrulegu salti í botninum.

Séu kartöflur vafðar í álpappír eða settar í lokað ílát soðna þær í eigin raka, hvort sem er í ofni eða á grilli. Svo má skera kartöfluna í sneiðar en láta þó botninn haldast heilan svo hún opni sig í eins og ílangt blóm og flettist út, olíubera hana og krydda með timjan eða sesamfræjum. Þá tekur töluvert skemmri tíma fyrir hana að bakast og hitinn má vera góður meðalhiti.

Enn ein aðferð er að stinga hreinum þriggja tommu nagla gegnum kartöflurnar til að leiða hitann inn að miðju og skera litlar sneiðar af hvorum enda til að hleypa út raka. Þetta styttir bökunartímann.

Til hátíðabrigða skera Frakkar stórar, hráar bökunarkartöflur í tvennt, skrapa mestmegnið innan úr skeljunum, sjóða og stappa það sem skafið var innan úr og blanda með kryddi, pulsukjöti, smjöri og lauk og setja aftur í skelina af hráu kartöflunni. Síðan er þetta bakað við góðan hita í eldföstu fati í 30–60 mínútur. Tímalengdin fer eftir gerð kartöflunnar og stærð. Eða þeir baka kartöfluna fyrst og skera hana síðan í tvennt, skafa innan úr en ekki of vandlega og gera kryddaða, fína mús úr innihaldinu og setja aftur í skelina og hita vel.

Bláar kartöflur eru gjarnan ofnsteiktar til að varðveita litareinkennin. Ofninn er þá hitaður í 200 gráður. Á meðan eru kartöflurnar skornar þannig að sneiðarnar verði sem stærstar um sig og rúmlega sentímetra þykkar. Borin er olía á bökunarplöturna. Kartöflusneiðunum er velt varlega upp úr olíu í skál og þær kryddaðar með góðu salti og ferskmöluðum pipar. Þær eru síðan ofnsteiktar fyrst á annarri hliðinni en síðan snúið við og hafðar 20 mínútur á hvorri hlið eða þangað til þær eru orðnar mjúkar.

Magnús Gíslason amtmaður velti því fyrir sér í upphafi ræktunar hver væri besti mátinn til þess að venja hjúin sín á kálmeti og jarðepli og þetta var hans niðurstaða:

1. Að húsbændurnir hafi þess konar jafnan á sínu eigin borði og gefi hjúunum leifarnar svo sem annað sælgæti.
2. Að brúka ekki of mikið af því í fyrstunni;
3. Gefa börnunum jarðepli til að hlaupa að eldinum með og steikja; tekur vinnufólkið það vonum bráðar eptir.

Börn erlendra stórborga eiga sér mörg hver góðar minningar um að steikja kartöflur yfir eldi í tunnu þangað til skinnið var brunnið og innihaldið smakkaðist af reyk.

Úr Blálandsdrottningunni eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin er fáanleg hér á Náttúrumarkaði.

Mynd: Bakaðar kartöflur. Ljósmynd: Guðrún Tryggvadóttir.

Bewertung

Engiferrót við kvefi

Sumir kokkar segja að aldrei sé hægt að nota of mikið af engiferrót eða hvítlauk og víst er hvort tveggja hollt. Gott er að hita sneiðar af engiferrót og sítrónum í vatni og drekka við kvefi. Þett er heilnæmur drykkur og þægilegur ef hita þarf eitthvað handa mörgum, t.d. á námskeiðum.

Hann má vera annaðhvort heitur eða volgur og er alltaf hressandi. Venjulegt engiferduft, sem fæst í verslunum, er til margra hluta nytsamlegt, bætir meltingu og örvar blóðrás og bragðið venst vel ef engiferið er hrært út í jógúrt eða súrmjólk.

Úr Ætigarðinum - handbók grasnytjungsins, eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin er fáanleg hér á Náttúrumarkaðinum.

Bewertung

Munið eftir smáfuglunum

Nú er hart í ári fyrir smáfuglana okkar, víða djúpt að kroppa í gegnum snjóinn. Það er því mikilvægt að við hugsum til okkar litlu vina og gefum þeim lítið eitt af borði okkar, það munar um það. Það er auðvitað hægt að fara út í búð og kaupa poka af fuglafóðri en við gömlum eplum, ögn af fitu eða öðrum matarafgöngum verður varla fúlsað. Varast ber þó að gefa þeim haframjöl því það getur bólgnað upp í maga þeirra.

Fuglaverndarfélag Íslands gefur eftirtalin ráð: „Í kuldum og frosthörkum þurfa fuglarnir mikla orku til að halda á sér hita og því er fita ein besta fæðan handa þeim. Margir gefa fuglum fitu sem fellur til á heimilum eins og tólg, kjötsag, flot og mör, en þessi fæða er mjög vinsæl hjá mörgum fuglum. Kjötsag er hægt að fá í kjötvinnslum og þeim kjötbúðum eða kjötborðum, þar sem kjöt er sagað. Samkeppni er þó töluverð um sagið, t.d. við hundaeigendur. Mör er hægt að kaupa á haustin, þegar slátur er selt og stundum í kjötvinnslum fram eftir vetri. Aðra kjötafganga er líka hægt að brúka. Á jólum er tilvalið að færa fuglum hangiflotið. Ýmsir blanda fitu, t.d. tólg, smjörlíki eða matarolíu, saman við aðra fæðu, eins og brauð og jafnvel korn. Slík fæða heldur oft í lífi í fuglum, sem hafa hrakist hingað um haustið og reyna að þreyja þorrann og góuna. Nefna má hettusöngvara, glóbrysting og ýmsar finkur sem dæmi um þess háttar hrakningsfugla.“

Bewertung

Brúnaðar kartöflur

Af pönnukartöflum þekkja Íslendingar þær einna best. Danir höfðu auðvelt aðgengi að sykri frá nýlendu sinni í Karabíska hafinu og þessi réttur er áreiðanlegur danskur. Þá þarf þéttar, fremur litlar kartöflur, sem eru soðnar með hýðinu, skrældar og þeim velt upp úr karamellusykri. Á móti 1 kg af litlum, soðnum og flysjuðum kartöflum eru notaðar 2–3 matskeiðar af sykri og væn klípa af smjöri.

Skolið kartöflurnar í köldu vatni og látið síga vel af. Bræðið smjörið á pönnu þangað til það fær á sig gullinn blæ, setjið sykurinn í og hrærið. Látið kartöflurnar á pönnuna. Brúnið undir góðum hita og hrærið vel í á meðan.

Úr „Blálandsdrottningin og fólkið sem ræktaði kartöflurnar“  eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin er fáanleg hér á Náttúrumarkaðinum.

Bewertung

Heilsudrykkir - ný bók

Á dögunum kom út bókin Heilsudrykkir eftir Auði Ingibjörgu Konráðsdóttur en Auður hefur getið sér gott orð sem „heilsukokkur“ í orðsins fyllstu merkingu. Hún stendur einnig fyrir vinsælum námskeiðum í hollustu, matargerð og lífsstíl.

Í bókinni er fjöldi uppskrifta að einföldum, hollum og gómsætum drykkjum en bókin er ekki einungis uppskriftabók því hún inniheldur einnig fræðandi efni um heilsu og innihald uppskriftanna. Hrund Jakobs tók myndirnar í bókinni.

Hér eru tvær uppskriftir úr Heilsudrykkjum:

Hindberjasmúðingur

2 dl rísmjólk
1 dl hindber
2 tsk. tahini
1 dl appelsínusafi
2 tsk. hlynsíróp

Þeyta rísmjólk, hindber og tahini saman í blandara. Bæta appelsínusafa og hlynsírópi saman við og þeyta í stutta stund.

Þessi drykkur er eins og góð tónlist, þegar tónar eða hráefni, sem manni finnst ekki að ættu að eiga saman, gera það samt á einhvern undursamlegan hátt. Afleiðingarnar verða þær, að maður hefst til skýjanna og nýtur sköpunarverksins til fulls.

Tahini er sesamsmjör, sem þýðir í raun maukuð sesamfræ. Það er einhver kalkríkasta fæða sem völ er á og líkaminn á auðvelt með að taka upp kalk úr sesamafurðum. Þeir sem brjóta bein ættu að borða sesam í ýmsu formi því það hefur græðandi áhrif. Sesamfræ innihalda mikið af steinefnum. Einnig gefa þau okkur trefjar og B1-vítamín, sem brýtur niður fitu og prótín. Sesamfræ geta lækkað kólesteról og komið í veg fyrir háan blóðþrýsting. Þau vernda einnig lifrina.

Frappuchino

125 ml möndlumjólk
25 ml expressokaffi
1 msk. hlynsíróp
4-5 ísmolar

Þeyta allt saman í blandara.

Þessi drykkur er alltaf góður og freistandi fyrir kaffiunnendur. Gott er að drekka nóg af vatni fyrir og eftir kaffineyslu, því vatnið hjálpar líkamanum að takast á við koffín og olíur í kaffinu. Í lagi er að láta eftir sér freistingar öðru hverju, en við verðum að jafna það út og vatn er okkar helsta hjálparhella.

Mikilvægast er að borða hollt á morgnana og á kvöldin. Þegar við viljum láta eitthvað annað eftir okkur er best að gera það í eftirmiðdaginn þegar líkaminn er í brennsluformi. Þá er um að gera að njóta með góðri samvisku. Kaffibaunir eru viðkvæmar fyrir skordýraeitri, sem fylgir þeim alla leið í bollann og þar með líkama okkar. Gott er að kynna sér uppruna vörunnar, því kaffi í sinni hreinustu mynd er ákjósanlegast. Ég mæli með að lífrænar kaffibaunir séu notaðar ef mögulegt er. Margir kaffibændur framleiða hreint og aukefnalaust kaffi þótt þeir hafi ekki lífræna vottun. Algengt er að jurtir séu notaðar til að halda skordýrum frá. Þannig þarf síður að eitra fyrir skordýrum og þannig er bæði uppskeran og jarðvegurinn verndaður.

Sjá nánar um Heilsukokkinn hér á Grænum síðum.

Bewertung